Тохсунньу – Таҥха Хаан ыйа
Таҥха –диэн бу саха норуотун астрологията,саха норуотун түҥ былыргы итэҕэлин көстүүтэ.Тохсунньу –тохсус ый. Саха5а 9 чыыһыла ытыктанар уонна саамай улахан чыыһыла.Өбүгэлэрбит то5ус чыыһылаҕа ураты суолта биэрэллэрэ.Онтон дьыл кэминэн ылан көрдөххө тохсунньу ыйбыт –дьыл оройо,муҥутуур хараҥа кэм, туох баар сир-дойду айыл5а,от-мас барыта тоҥон,иһийэн,утуйан сытар кэмэ.Ол иһин итэҕэли тарҕатааччылар,чинчийээччилэр этэллэринэн бу ыйы сир уонна халлаан силбэһэр кэмэ диэн ааттыыллар. Ол аата атын эйгэ аартыктара, ааннара арыллан, атын эйгэлэр бэйэ-бэйэлэрин кытары алтыһар кэмнэрэ. Ол иһин тохсунньуга тус олоҕор уонна инникитин хайдах дьыл буолуой диэн бэйэтэ биттэнэр-билгэлэнэр үгэстээх этэ. Саха өйдөбүлүнэн киһи бу кэмҥэ түһүүр,сэрэйэр, билгэлиир дьоҕура ордук күүһүрэр.Ол иһин таҥхабыт тохсунньу ыйга ыытыллар.
Тоҕо бу кэмҥэ өбүгэлэрбит Таҥха оонньуулларый? Тымныы оройугар, күн муҥутуур кылгаабыт кэмигэр, кыыл, сүүрэр- көтөр барыта утуйар турукка киирэр. Киһи да этэ-сиинэ эмиэ уларыйар. Итинник турукка киһи өйүн-санаатын түгэҕэр бүгэ сылдьар сэрэйии, таайыы уһуктар. Киһи сэрэнэр, дьаарханар буолар. Дьэ бу кэмҥэ санааларын бөҕөхсүтэр билгэ оҥостон күүс-күдэх ылаллар Ороһуоспаттан Кириһиэнньэҕэ, ол аата тохсунньу 7 күнүттэн 19-гар диэри. Саха норуота былыр алаастарынан ,тус-туьунан олорор кэмигэр тутуьар угэстээх-сиэрдээх этэ.Танхаланар дьон дьиэ5э-уокка аайдарыа суохтаахтар,сибигинэьэн кэпсэтии буолуохтаах,улахан тыас-уус тахсыа суохтаах.То5о диэтэххэ ,бу тохсунньу ыйга ойбонтон сууллууккуттэр отохторго тахсаллар диэн ойдобул баар. Ол иьин суллүүккүнтэн куттанан,күрүөлэрин,балаҕаннарын,хотоннорун айаҕар тымтыгынан,талаҕынан кириэс оҥорон анньаллара. Муус түннүккэ, ааҥҥа үөттүрэҕинэн хоруонан кириэс оҥороллоро.Маны таһынан киһи кутун-сүрүн сүллүүккүттэр илдьэ барыахтара диэн, сууйуллубут таҥаһы таһырдьа ыйаабаттар. Таҥха кэмигэр оҕолору мээнэ саҥардыбаттар.
Таҥха Хаан ыйын бэлиэлэрэ
Таҥарата: Таҥха Хаан. Ойуута: орто күөрчэх (көҕөр ойуу). Суолтата: инникини өтө көрүнүү. Тыла: туску. Сулуһа: Орой сулус. Бухатыыра: Дьулларыта Дохсун. Куота: Сырдык Куо.
Мала: түөрэх. Тыаһа: аарык. Үүнээйитэ: тиит. Көтөрө: чооруос. Кыыла: сиэгэн. Аһа: тоҥ.
Таҥха иһиллээһин
Ойбоҥҥо олоруу. Сэргэни миинии. Сылгылар кэпсэтэллэрин истии. Түннүгү үүттээһин. Этэрбэһи хаамтарыы. Остуолу хаамтарыы. Бүргэс сүүрдүү. Буосканан сэрэбиэй. Бүлүүһэ сүүрдүү. Иннэнэн сэрэбиэй. Биһилэх көрүүтэ. Хаартынан сэрэбиэй уо.д.а.
